Jak system podatkowy zwiększa obciążenia podatkowe etatowców ze środka skali dochodowej

Obciążenia podatkowe etatowców ze środka skali dochodowej – gdzie leży problem?

Osoby pracujące na etacie, których roczny dochód mieści się między 120 000 a 282 600 zł, ponoszą wyjątkowo wysokie łączne koszty podatków i składek. W tej grupie są specjaliści, kierownicy, inżynierowie czy wyższy personel medyczny. To nie milionerzy ani osoby z najniższymi pensjami.

Najważniejsze obciążenia to 32% podatku PIT od nadwyżki powyżej 120 000 zł oraz pełne składki ZUS do obowiązującego limitu 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Wysokość limitu na 2026 rok zostanie potwierdzona ustawowo.

Problem jest prosty: oba limity, czyli drugi próg podatku PIT i limit 30-krotności składek ZUS, nie są już ze sobą powiązane. Przed 2012 rokiem przekroczenie progu podatkowego automatycznie oznaczało koniec obowiązku opłacania składek. Dziś po przekroczeniu 120 000 zł dochodu wpada się w 32% PIT, ale pełne składki ZUS trzeba płacić aż do prawie 283 000 zł.

Historia powiązania progów PIT i składek ZUS

Do 2012 roku drugi próg podatku PIT i limit 30-krotności składek ZUS były ustawione na tym samym poziomie. Przekroczenie progu oznaczało jednocześnie wejście w wyższą stawkę PIT i zwolnienie z opłacania składek emerytalno-rentowych. Od 2012 roku limity zaczęły się rozjeżdżać. Limit ZUS jest waloryzowany co roku, a próg PIT przez długi czas stał w miejscu. W efekcie powstała luka, która dziś mocno uderza w etatowców zarabiających więcej od średniej krajowej, ale wciąż dalekich od „najwyższych dochodów”.

Konsekwencje rozjechania się progów dla etatowców

Obecny układ systemu podatkowo-składkowego sprawia, że osoby ze środka skali dochodowej na etacie płacą procentowo więcej niż przedsiębiorcy na podatku liniowym lub ryczałcie, a nawet pracownicy o najwyższych dochodach, czyli ci powyżej limitu 30-krotności ZUS.

• Wyższe rzeczywiste obciążenie – pensje od drugiego progu PIT (120 000 zł) do limitu ZUS (282 600 zł) są jednocześnie objęte wyższym PIT i pełnymi składkami. Efektywne opodatkowanie i oskładkowanie często przekracza 40%.
• Zachęta do zakładania działalności gospodarczej – przedsiębiorcy mogą rozliczać się podatkiem liniowym 19% albo wybrać ryczałt, a ich składki ZUS nie rosną proporcjonalnie do dochodu.
• Nierówność w traktowaniu form zatrudnienia – ten sam poziom przychodów z umowy o pracę i B2B daje zupełnie inny efekt netto.
• Presja na zmianę formy zatrudnienia – wielu specjalistów przechodzi z etatu na B2B, żeby ominąć progresję podatkową i podwójne obciążenie ZUS oraz PIT.

W praktyce system premiuje działalność gospodarczą, choć po stronie pracownika ryzyko i zabezpieczenia wyglądają inaczej niż u przedsiębiorcy. Pracodawcy też często wolą umowy B2B, jeśli w ten sposób mogą obniżyć koszty.

Jakie są liczby? Przykłady obciążeń podatkowych i składkowych w 2026 roku

Próg 32% podatku PIT wynosi 120 000 zł. Limit 30-krotności składek ZUS na 2026 rok nie został jeszcze oficjalnie potwierdzony, więc poniższe wyliczenia mają charakter orientacyjny. Na konkretnych liczbach dobrze widać, jak wygląda sytuacja osób ze środka skali dochodowej.

• Pracownik etatowy, dochód 150 000 zł rocznie (12 500 zł miesięcznie)
  • PIT: od nadwyżki ponad 120 000 zł (30 000 zł) płaci 32% = 9 600 zł
  • Składki ZUS od całości dochodu (do limitu 282 600 zł): w uproszczeniu składki pracownika i pracodawcy łącznie są znaczącym kosztem, ale nie wynoszą około 35% wynagrodzenia brutto po stronie pracownika. Dokładne wyliczenie zależy od tego, czy liczymy tylko potrącenia z pensji pracownika, czy pełny koszt pracy.
  • Łączne obciążenia (PIT + ZUS): ponad 62 100 zł, bez uwzględnienia kwoty wolnej i ulg
  • Efektywne opodatkowanie (szacunkowe): ok. 41,4%
• Pracownik etatowy, dochód 250 000 zł rocznie (20 833 zł miesięcznie)
  • PIT: od nadwyżki (130 000 zł ponad próg) 32% = 41 600 zł
  • Składki ZUS: dokładna kwota zależy od tego, czy liczymy potrącenia pracownika, czy pełny koszt pracy; nie należy podawać jej jako prostych 35% od limitu.
  • Łączne obciążenia: zależne od przyjętej metodologii
  • Efektywne opodatkowanie: zależne od przyjętej metodologii

Przedsiębiorca na podatku liniowym 19% (przy identycznym dochodzie 250 000 zł):

• PIT: 19% od całości = 47 500 zł
• Składki ZUS: zależą od wybranej podstawy i rodzaju składek, więc nie należy podawać jednej uniwersalnej kwoty bez doprecyzowania założeń.
• Łączne obciążenia: zależne od przyjętej metodologii
• Efektywna stopa podatkowa: zależna od przyjętej metodologii

Przy każdym porównaniu trzeba uwzględnić różnice w prawie do świadczeń, kosztach uzyskania przychodu, możliwości rozliczania wydatków oraz indywidualnych ulgach. To tylko orientacyjne, uproszczone wyliczenia na 2025 rok. Dokładne wartości mogą się różnić w zależności od specyfiki zatrudnienia i aktualnych prognoz.

Co można zrobić? Propozycje zmian i konieczność reformy systemu

Obecny system, zdaniem autora, wymaga zmian, jeśli obciążenia podatkowe i składkowe mają nie zniechęcać do pracy na etacie w środkowej klasie dochodowej. Najrozsądniejsze byłoby ponowne zbliżenie limitu 30-krotności składek ZUS i drugiego progu PIT albo waloryzacja progu podatkowego.

• Dostosowanie progów – waloryzacja progów podatkowych i limitu składek ZUS tak, żeby nie tworzyć podwójnego obciążenia tej samej grupy dochodów.
• Ulgi dla etatowców – rozważenie ulg lub zwolnień składkowych dla osób w przedziale średnich dochodów.
• Utrzymanie atrakcyjności etatu – zrównoważenie poziomu obciążeń, żeby działalność gospodarcza nie wygrywała wyłącznie z powodów podatkowych.
• Stworzenie spójnego i przewidywalnego systemu – reforma podatkowa powinna ograniczać pokusę „ucieczki” na B2B i budować realną równość wobec prawa podatkowego.

Takie zmiany mogłyby ograniczyć nierówności i zachęcić do legalnego zatrudnienia na umowę o pracę, bez obawy o zbyt wysoki koszt fiskalny.

Jak obciążenia podatkowe etat wpływają na rynek pracy i finanse

Obecny system podatkowy rozjeżdża się kosztem etatowców zarabiających więcej niż średnia krajowa, ale wciąż niezaliczanych do najbogatszych. Efekt jest przewidywalny: wyższe efektywne opodatkowanie i składki, a do tego presja na zmianę formy zatrudnienia. To szkodzi stabilności rynku pracy, wypycha ludzi w stronę B2B i utrudnia planowanie domowych finansów.

Osoby zatrudnione na etacie powinny świadomie analizować swoje obciążenia podatkowe i składkowe. Kalkulatory netto-brutto, dostępne na netto-brutto.eu, pozwalają szybko wyliczyć rzeczywisty koszt pracy i wysokość wynagrodzenia „na rękę”. Dopiero znając szczegóły własnych obciążeń, można podejmować rozsądne decyzje zawodowe i finansowe.

System trzeba zmienić, żeby etat nie był karany tylko dlatego, że ktoś wybrał taką formę pracy. Nie powinien też wypychać ludzi w samozatrudnienie wyłącznie z powodów podatkowych. Kto chce dokładnie policzyć swoje zobowiązania, powinien korzystać z narzędzi do wyliczeń netto-brutto i śledzić aktualne limity oraz zasady opodatkowania i oskładkowania pracy.