Koniec ze zgrzewkami wody w folii — od kiedy, co je zastąpi i dlaczego

Foliowe zgrzewki z butelkami wody i napojów to jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków w polskich sklepach. Wkrótce jednak ten obraz przejdzie do historii. Unia Europejska zdecydowała o likwidacji opakowań zbiorczych z folii termokurczliwej. Zmiana nie nastąpi z dnia na dzień — producenci mają czas do 1 stycznia 2030 roku, żeby przejść na alternatywne rozwiązania.

Rozporządzenie UE w sprawie opakowań — o co chodzi

Podstawą prawną nadchodzących zmian jest unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Packaging and Packaging Waste Regulation, PPWR). Dokument ten wyznacza ramy polityki klimatycznej dotyczącej opakowań na najbliższe lata i kładzie nacisk na trzy filary:

• ograniczenie produkcji odpadów z tworzyw sztucznych,
• eliminację szkodliwych substancji z opakowań mających bezpośredni kontakt z żywnością,
• promowanie recyklingu i gospodarki obiegu zamkniętego.

Przepisy te nie pojawiły się nagle. Są kontynuacją wieloletniej strategii UE, która obejmuje wcześniejsze ograniczenia dotyczące m.in. jednorazowych sztućców plastikowych, słomek czy nakrętek trwale połączonych z butelkami. Likwidacja foliowych zgrzewek to kolejny krok na tej drodze.

Co dokładnie się zmieni od 2030 roku

Wbrew obawom, które pojawiają się w mediach społecznościowych, nowe prawo nie zakazuje sprzedaży napojów w opakowaniach zbiorczych. Kupowanie sześciu czy dwunastu butelek wody w jednym pakiecie nadal będzie możliwe. Restrykcje dotyczą wyłącznie materiału używanego do łączenia butelek w zgrzewkę.

Od 1 stycznia 2030 roku producenci nie będą mogli stosować w tym celu klasycznej folii termokurczliwej — czyli cienkiej, przezroczystej folii plastikowej, która po podgrzaniu kurczy się i ściska butelki w jedną paczkę. To właśnie ten rodzaj opakowania generuje ogromne ilości odpadów z tworzyw sztucznych, które trafiają na wysypiska lub do środowiska.

Karton, tektura, chwytak — co zastąpi folię

Na rynku od lat funkcjonują sprawdzone technologie, które mogą zastąpić plastikową folię w opakowaniach zbiorczych. Producenci mają do wyboru kilka rozwiązań:

• Nakładki tekturowe z uchwytem — specjalnie zaprojektowane elementy z grubej tektury, które stabilizują szyjki butelek. Mają zintegrowany uchwyt, dzięki któremu przenoszenie ciężkiej paczki (nawet sześciopaku wody 1,5 l) nie wymaga dodatkowej torby.
• Tekturowe pudła — klasyczne kartony, w których butelki stoją stabilnie. Rozwiązanie znane z rynku piwa kraftowego i napojów premium.
• Kartony-karnistry — lżejsze warianty opakowań tekturowych, które łączą funkcję transportową z ochroną produktu.

Każda z tych opcji jest w pełni recyklingowalna i znacznie łatwiejsza do przetworzenia niż folia plastikowa. Dla konsumenta zmiana ma być neutralna pod względem wygody — paczka butelek nadal będzie miała uchwyt i da się ją wygodnie przenieść z półki do koszyka i z samochodu do domu.

Dlaczego akurat folia na zgrzewkach

Foliowe opakowania zbiorcze to jeden z największych strumieni jednorazowego plastiku w branży spożywczej. Każdego roku w Unii Europejskiej zużywa się miliony ton folii termokurczliwej do pakowania napojów, wody i innych produktów. Folia ta ma krótki cykl życia — po rozpakowaniu trafia od razu do kosza — i jest trudna do recyklingu ze względu na cienką strukturę i zanieczyszczenia.

Tymczasem tektura i karton mają znacznie wyższy wskaźnik recyklingu. Według danych branżowych w Europie ponad 80% opakowań papierowych i tekturowych trafia do recyklingu, podczas gdy w przypadku folii plastikowej odsetek ten jest kilkukrotnie niższy.

Co to oznacza dla polskiego konsumenta

Z perspektywy kupującego zmiana nie powinna być rewolucyjna. Zgrzewki wody, soków czy napojów gazowanych nie znikną z półek — zmieni się jedynie to, czym butelki są ze sobą połączone. Zamiast folii plastikowej pojawi się tektura lub karton z uchwytem.

Otwarte pozostaje pytanie o cenę. Opakowania tekturowe są droższe w produkcji niż folia termokurczliwa. Czy producenci przerzucą ten koszt na konsumenta? Z perspektywy makroekonomicznej skala podwyżki nie powinna być duża — różnica w kosztach opakowania zbiorczego to kwestia kilku groszy na sztukę. Ostateczny wpływ na cenę detaliczną będzie zależał od strategii cenowej konkretnych producentów i sieci handlowych.

Kalendarz zmian — najważniejsze daty

Unijne rozporządzenie w sprawie opakowań wprowadza zmiany etapowo. Oto najważniejszy termin dotyczący zgrzewek:

• 1 stycznia 2030 r. — zakaz stosowania folii termokurczliwej w opakowaniach zbiorczych napojów. Od tego dnia producenci muszą stosować alternatywne materiały (tektura, karton, chwytaki).

Do tego czasu producenci mogą korzystać z dotychczasowych rozwiązań, ale wielu z nich już teraz testuje lub wdraża opakowania tekturowe. Na zachodnioeuropejskich rynkach — zwłaszcza w Skandynawii i Niemczech — nakładki kartonowe na butelki są dostępne od kilku lat.

Nie tylko zgrzewki — szerszy kontekst zmian

Likwidacja foliowych opakowań zbiorczych to tylko jeden element unijnej reformy opakowaniowej. Rozporządzenie PPWR obejmuje znacznie szerszy zakres, w tym ograniczenia dotyczące jednorazowych opakowań w gastronomii, wymogi dotyczące minimalnej zawartości recyklatu w nowych opakowaniach plastikowych czy obowiązkowe systemy kaucyjne (w Polsce system kaucyjny na butelki PET i puszki działa od 2025 roku).

Celem tych wszystkich zmian jest zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych w UE i przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Dla konsumentów oznacza to stopniowe przyzwyczajanie się do nowych form opakowań — ale sam produkt w środku pozostaje bez zmian.

Podsumowując: foliowe zgrzewki z wodą i napojami znikną z polskich sklepów od 2030 roku. Zastąpią je tekturowe nakładki i kartony. Wygoda zakupów nie powinna się zmienić — zmieni się natomiast ilość plastiku, który po zakupach trafia do kosza.