Oblicz odprawę
Odprawa emerytalna i przy zwolnieniu — ile faktycznie dostaniesz?
Polskie prawo zna kilka rodzajów odpraw i łatwo je pomylić. Dwie najczęstsze to odprawa emerytalno-rentowa, należna przy odejściu na emeryturę, oraz odprawa z tytułu zwolnień grupowych, wypłacana przy rozstaniu z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Różnią się podstawą prawną, wysokością i tym, czy obowiązuje je górny limit.
Odprawa emerytalno-rentowa — jednomiesięczne wynagrodzenie
Zgodnie z art. 921 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Staż pracy nie ma tu znaczenia — kwota jest taka sama po dwóch i po trzydziestu latach.
Odprawę tę można otrzymać tylko raz w życiu. Jeśli pracownik już ją pobrał u wcześniejszego pracodawcy, kolejna mu nie przysługuje. Wyższe kwoty przewidują przepisy branżowe — Karta Nauczyciela, ustawa o pracownikach samorządowych czy pragmatyki służbowe potrafią ustalać dwu- lub sześciomiesięczne odprawy zależnie od stażu.
Odprawa przy zwolnieniach grupowych — od stażu
Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników uzależnia wysokość odprawy od stażu u danego pracodawcy:
- poniżej 2 lat — jednomiesięczne wynagrodzenie,
- od 2 do 8 lat — dwumiesięczne wynagrodzenie,
- powyżej 8 lat — trzymiesięczne wynagrodzenie.
Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. W 2026 roku daje to 72 090 zł. Dla dobrze zarabiających z długim stażem limit realnie ucina należność.
Ta sama ustawa obejmuje również zwolnienia indywidualne z przyczyn niedotyczących pracownika, o ile pracodawca zatrudnia co najmniej 20 osób.
Podatki i składki od odprawy
Odprawa jest zwolniona ze składek ZUS — zarówno społecznych, jak i zdrowotnej. Podlega natomiast podatkowi dochodowemu na zasadach ogólnych, czyli zaliczce 12% (lub 32% po przekroczeniu progu) z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej. W praktyce oznacza to, że na rękę zostaje z niej wyraźnie więcej niż ze zwykłego wynagrodzenia o tej samej wartości brutto.
Jak ustala się podstawę odprawy
Podstawę liczy się według zasad obowiązujących przy ekwiwalencie za urlop wypoczynkowy. Składniki stałe bierze się w wysokości z miesiąca nabycia prawa do odprawy, a składniki zmienne — ze średniej z trzech miesięcy poprzedzających. Jeśli wynagrodzenie mocno się waha, warto policzyć podstawę dokładnie, zamiast przyjmować ostatnią wypłatę.