Ile wynosi wskaźnik waloryzacji podstawy wymiaru zasiłku chorobowego? Aktualna wartość i zasady

Krótka odpowiedź na tytułowe pytanie: dla świadczeń rehabilitacyjnych rozpoczynających się między 1 lipca a 30 września 2026 r. wskaźnik wynosi 109,0%, co oznacza podwyższenie podstawy wymiaru o 9%. Dłuższa odpowiedź wymaga wyjaśnienia, po co ten wskaźnik w ogóle istnieje — bo wbrew nazwie nie dotyczy on osób pobierających zasiłek chorobowy, tylko tych, które ten zasiłek już wyczerpały.

Do czego służy wskaźnik waloryzacji

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się co do zasady z wynagrodzenia za 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy (szczegółowo piszemy o tym w tekście o ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego). Ta sama podstawa — bez ponownego przeliczania — służy potem do obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego, jeśli po wyczerpaniu zasiłku ubezpieczony nadal jest niezdolny do pracy.

I tu pojawia się problem. Zasiłek chorobowy można pobierać do 182 dni (przy gruźlicy i w ciąży — do 270 dni), a świadczenie rehabilitacyjne przez kolejne maksymalnie 12 miesięcy. Osoba, która kończy świadczenie, może więc otrzymywać pieniądze liczone od zarobków sprzed dwóch i pół roku. Żeby ta podstawa nie była całkowicie oderwana od bieżących płac, art. 19 ust. 2 ustawy zasiłkowej nakazuje ją zwaloryzować — podwyższyć o procent wzrostu przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce.

Mechanizm jest jednorazowy: podstawę podwyższa się wskaźnikiem obowiązującym w kwartale, w którym przypada pierwszy dzień okresu, na który przyznano świadczenie. Później, w trakcie pobierania świadczenia, podstawy już się nie przelicza — nawet jeśli świadczenie trwa cztery kolejne kwartały z coraz to nowymi wskaźnikami.

Ile wynosi wskaźnik waloryzacji — aktualne i historyczne wartości

Wskaźnik zmienia się co kwartał i za każdym razem jest ogłaszany osobnym obwieszczeniem Prezesa ZUS w Monitorze Polskim. Ostatnie osiem kwartałów wygląda tak:

Widać w tej tabeli wyraźny rytm: najwyższe wskaźniki przypadają na trzecie kwartały (109,8% i 109,0%), a pierwsze kwartały balansują na granicy 100% — w 2025 r. waloryzacja wyniosła symboliczne 0,2%, a w 2026 r. nie było jej wcale. To nie przypadek, tylko konsekwencja sposobu liczenia wskaźnika, o którym niżej.

Jak liczy się wskaźnik — porównanie dwóch kwartałów płacowych

Art. 19 ust. 2 ustawy zasiłkowej definiuje wskaźnik jako procent wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego dla celów emerytalnych (komunikaty Prezesa GUS) między dwoma ściśle wskazanymi kwartałami. Które kwartały się porównuje, zależy od tego, kiedy zaczyna się świadczenie:

Schemat jest zawsze ten sam: bierze się ostatni kwartał, dla którego GUS zdążył już ogłosić przeciętne wynagrodzenie (czyli kwartał o dwa wcześniejszy niż ten, w którym zaczyna się świadczenie), i dzieli przez wynagrodzenie z analogicznego momentu rok wcześniej — a ściślej z kwartału o cztery wcześniejszego. Obwieszczenie na I kwartał 2026 r. mówi o tym wprost: wskaźnik obliczono jako „stosunek przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego do celów emerytalnych w III kwartale 2025 r. do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w I kwartale 2025 r.”.

Stąd właśnie sezonowa huśtawka. Porównywane kwartały nie sąsiadują ze sobą, tylko są przesunięte o pół roku — a w polskich firmach pierwszy kwartał jest płacowo „napompowany” premiami rocznymi, trzynastkami i podwyżkami od stycznia, podczas gdy trzeci kwartał jest zwykle najchudszy. Dlatego wskaźnik na III kwartał (I kwartał roku dzielony przez III kwartał poprzedniego) regularnie wychodzi wysoko, a wskaźnik na I kwartał (III kwartał dzielony przez I kwartał) — nisko albo poniżej 100%.

Co się dzieje, gdy wskaźnik nie przekracza 100%? Waloryzacji po prostu nie ma. Ustawa mówi o „podwyższeniu” podstawy — przepis działa więc tylko w jedną stronę i wskaźnik niższy od 100% nigdy nie obniża podstawy wymiaru. Świadczenia rozpoczęte w I kwartale 2026 r. liczono od podstawy w niezmienionej wysokości, mimo że ogłoszony wskaźnik wyniósł 97,87%.

Przykład: podstawa 5000 zł i świadczenie od sierpnia 2026 r.

Pracownica wyczerpała 182 dni zasiłku chorobowego liczonego od podstawy wymiaru 5000 zł. Lekarz orzecznik ZUS przyznał jej świadczenie rehabilitacyjne na 8 miesięcy, począwszy od 10 sierpnia 2026 r. Pierwszy dzień świadczenia przypada w III kwartale 2026 r., więc podstawę waloryzuje się wskaźnikiem 109,0%:

• zwaloryzowana podstawa: 5000 zł × 109,0% = 5450 zł;
• pierwsze 3 miesiące (90% podstawy): 4905 zł miesięcznie, czyli 163,50 zł za dzień (4905 zł ÷ 30);
• od 4. miesiąca (75% podstawy): 4087,50 zł miesięcznie, czyli 136,25 zł za dzień;
• gdyby niezdolność do pracy przypadała w okresie ciąży (100%): 5450 zł miesięcznie, czyli 181,67 zł za dzień.

Bez waloryzacji świadczenie w okresie 90% wynosiłoby 4500 zł miesięcznie — wskaźnik daje więc tej osobie 405 zł miesięcznie więcej przez pierwsze trzy miesiące i 337,50 zł więcej w każdym kolejnym. Ta sama zwaloryzowana podstawa (5450 zł) obowiązuje przez całe 8 miesięcy świadczenia; zmiana wskaźnika w IV kwartale 2026 r. czy później niczego już w jej przypadku nie zmieni.

Dla kontrastu: gdyby świadczenie zaczęło się dwa miesiące wcześniej, w II kwartale 2026 r., podstawa wzrosłaby do 5255 zł (wskaźnik 105,1%). A gdyby pierwszy dzień świadczenia przypadł w I kwartale 2026 r. — podstawa zostałaby przy 5000 zł, bo wskaźnik nie przekroczył wtedy 100%. Moment rozpoczęcia świadczenia potrafi więc realnie zmienić jego wysokość, choć ubezpieczony nie ma na ten moment praktycznie żadnego wpływu — wyznacza go data wyczerpania zasiłku chorobowego.

Świadczenie rehabilitacyjne w pigułce

Skoro wskaźnik działa wyłącznie przy świadczeniu rehabilitacyjnym, przypomnijmy jego konstrukcję (art. 18–19 ustawy zasiłkowej):

• Komu przysługuje: ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. O obu przesłankach orzeka lekarz orzecznik ZUS (od orzeczenia przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej).
• Jak długo: przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej niż 12 miesięcy.
• Ile wynosi: 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za pierwsze trzy miesiące, 75% za pozostały okres, a jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży — 100% podstawy.
• Komu nie przysługuje: m.in. osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz do urlopu dla poratowania zdrowia.

Podstawą wszystkich tych procentów jest właśnie podstawa wymiaru zasiłku chorobowego — po ewentualnej waloryzacji wskaźnikiem z kwartału, w którym świadczenie się zaczyna.

Kto stosuje wskaźnik w praktyce

Wskaźnik stosuje ten, kto ustala prawo do świadczenia i je wypłaca. Zgodnie z art. 61 ustawy zasiłkowej są to:

• płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych — czyli więksi pracodawcy, którzy sami naliczają i wypłacają zasiłki oraz świadczenia rehabilitacyjne swoim pracownikom; liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na 30 listopada poprzedniego roku;
• ZUS — dla ubezpieczonych u płatników zgłaszających nie więcej niż 20 osób, dla prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, dla duchownych oraz dla uprawnionych do świadczeń za okres po ustaniu ubezpieczenia.

Dla działu kadr i płac większej firmy oznacza to obowiązek pilnowania obwieszczeń: przy każdym przyznanym świadczeniu rehabilitacyjnym trzeba sprawdzić wskaźnik z kwartału, w którym przypada jego pierwszy dzień, i jednorazowo przeliczyć podstawę. Pominięcie waloryzacji zaniża świadczenie i rodzi konieczność wypłaty wyrównania.

Gdzie śledzić kolejne obwieszczenia

Art. 19 ust. 3 ustawy zasiłkowej zobowiązuje Prezesa ZUS do ogłoszenia wskaźnika w Monitorze Polskim do ostatniego dnia kwartału poprzedzającego kwartał, w którym wskaźnik będzie obowiązywał. W praktyce obwieszczenia ukazują się szybciej — z reguły w połowie drugiego miesiąca kwartału: w lutym (wskaźnik na II kwartał), w maju (na III kwartał), w sierpniu (na IV kwartał) i w listopadzie (na I kwartał kolejnego roku).

Najpewniejsze źródła to Monitor Polski (monitorpolski.gov.pl — wyszukiwarka po frazie „wskaźnik waloryzacji podstawy wymiaru zasiłku chorobowego”) oraz zestawienie wskaźników na stronie ZUS. Obwieszczenie to jednozdaniowy dokument: podaje wyłącznie wartość wskaźnika na dany kwartał, a w kwartałach bez waloryzacji — informację, że podstawa nie podlega waloryzacji, wraz z obliczonym wskaźnikiem poniżej 100%.