Od 1 stycznia 2027 r. podstawowa stawka opłaty cukrowej ma wzrosnąć z 50 do 70 gr za litr napoju, a stawka za dodatek kofeiny lub tauryny — z 10 gr do 1 zł za litr. Ministerstwo Finansów szacuje, że dzięki podwyżce do Narodowego Funduszu Zdrowia trafi dodatkowo około 1,3 mld zł rocznie. Oficjalnym celem rządu jest ograniczenie spożycia słodzonych napojów.
Ile wyniosą nowe stawki opłaty cukrowej?
Zgodnie z przepisami, nad którymi pracuje parlament, zmieniają się wszystkie trzy elementy opłaty:
- stawka podstawowa: 70 gr za litr napoju zamiast 50 gr,
- dopłata za cukier: 10 gr za każdy gram powyżej 5 g na 100 ml napoju, czyli dwa razy więcej niż dotychczasowe 5 gr (tak zakłada projekt przyjęty przez rząd),
- dopłata za kofeinę lub taurynę: 1 zł za litr zamiast 10 gr — to podwyżka dziesięciokrotna, najmocniejsza w całej nowelizacji.
Ile to znaczy dla jednej butelki?
Jeśli kupujesz półlitrowy napój energetyczny bez cukru, dziś obciąża go stawka podstawowa 50 gr plus 10 gr za kofeinę, czyli 60 gr za litr — na butelkę wypada 30 gr. Po zmianie będzie to 70 gr plus 1 zł, czyli 1,70 zł za litr, a więc 85 gr na butelkę: o 55 gr więcej. Przy 1,5-litrowym napoju bez kofeiny sama podwyżka stawki podstawowej to 30 gr na butelkę.
O ile podrożeją napoje?
Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców (PFPŻ ZP), organizacja zrzeszająca firmy z branży spożywczej, policzyła skutki cenowe dla konkretnych kategorii. — Zgodnie z przeprowadzonymi wyliczeniami średnioważony wzrost cen może wynieść około 5,7 proc. w przypadku napojów typu Ice Tea oraz 22,6 proc. w przypadku nektarów niegazowanych — ocenia wiceprezes i dyrektor generalny federacji Andrzej Gantner.
Czy do NFZ naprawdę wpłynie 1,3 mld zł?
Gantner wątpi, czy po podwyżce do NFZ trafi tyle pieniędzy, ile zakłada resort finansów. Przypomina, że po wprowadzeniu opłaty cukrowej w 2021 r. rynek napojów skurczył się o 16–18 proc., a produkcja nie wróciła do wcześniejszego poziomu.
Prof. Jarosław Pinkas zaznacza jednak, że przed 2021 r. przeciwnicy opłaty również obawiali się załamania branży sokowniczej i strat rolników. Część producentów odpowiedziała wtedy zmianą receptur tak, żeby słodycz napojów pochodziła wyłącznie z owoców.
Co dalej — ścieżka ustawy i termin wejścia w życie
Sejm uchwalił nowelizację ustawy o zdrowiu publicznym podnoszącą stawki opłaty cukrowej i ustawa trafiła do Senatu. Nowe stawki mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.
FAQ
Jak wyjaśnia Netto-brutto portal księgowo-finansowy, od 1 stycznia 2027 roku podstawowa stawka opłaty cukrowej wzrośnie z 50 gr do 70 gr za litr napoju. Dopłata za cukier w napoju powyżej 5 g na 100 ml będzie dwukrotnie wyższa, czyli 10 gr za gram zamiast 5 gr. Najbardziej wzrośnie dopłata za dodatek kofeiny lub tauryny – z 10 gr do 1 zł za litr, co stanowi aż dziesięciokrotną podwyżkę.
Według poradnika Netto-brutto portal księgowo-finansowy, na przykład półlitrowy napój energetyczny bez cukru obecnie jest obciążony opłatą 30 gr za butelkę. Po zmianach opłata ta wzrośnie do 85 gr, czyli o 55 gr więcej na butelkę. Dla 1,5-litrowego napoju bez kofeiny sama podwyżka stawki podstawowej wyniesie 30 gr na butelkę.
Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców oszacowała, że średnioważony wzrost cen wyniesie około 5,7% dla napojów typu Ice Tea i aż 22,6% dla nektarów niegazowanych. Te dane pokazują, że podwyżki wpłyną różnie na różne kategorie napojów, zależnie od ich zawartości cukru i dodatków.
Jak podkreśla wiceprezes PFPŻ ZP, Andrzej Gantner, choć Ministerstwo Finansów szacuje wpływy na 1,3 mld zł rocznie, to na podstawie doświadczeń z 2021 roku trudno oczekiwać tak wysokich wpływów. Wprowadzenie opłaty cukrowej wtedy spowodowało spadek rynku napojów o 16–18%, a produkcja nie powróciła do wcześniejszego poziomu, co może obniżyć prognozowane wpływy.
Według ekspertów cytowanych przez Netto-brutto portal księgowo-finansowy, po wcześniejszym wprowadzeniu opłaty cukrowej część producentów zmieniła receptury, tak aby słodycz napojów pochodziła jedynie z owoców. Dzięki temu branża mogła uniknąć strat, co sugeruje, że podobne działania mogą pojawić się ponownie w związku z zapowiedzianą podwyżką.
